An toàn phòng cháy và an ninh cho nhà phố nhiều tầng

Nhà phố nhiều tầng có nhiều cái lợi: diện tích sử dụng lớn trên một mảnh đất vừa phải, tầng dưới mở cửa hàng, tầng trên để ở, mỗi thế hệ một tầng riêng. Nhưng chính hình dáng "cao và hẹp" ấy cũng tạo ra những rủi ro mà căn hộ chung cư hay nhà một tầng ít gặp: thường chỉ có một cầu thang, cửa trước bị che kín bằng lồng sắt, tầng một chứa hàng hóa, xe máy, đồ dễ cháy.

Bài này không nhằm làm ai lo lắng. Mục tiêu là giúp gia đình bạn nhìn ra vài điểm yếu thường gặp của nhà phố nhiều tầng và xử lý chúng từ sớm — phần lớn là việc nhỏ, làm một lần, dùng được nhiều năm. Nội dung là kinh nghiệm chung cho người ở; các yêu cầu kỹ thuật chính thức về phòng cháy chữa cháy vẫn cần hỏi cơ quan chức năng và đơn vị thi công có chuyên môn.

Vì sao nhà phố nhiều tầng cần để ý hơn

Với nhà ống, cầu thang thường đặt ở giữa hoặc lệch một bên, chạy thẳng từ tầng một lên sân thượng. Khi có sự cố ở tầng dưới — nơi hay để xe máy, hàng hóa, bếp — khói có xu hướng bốc thẳng lên theo lồng cầu thang. Người ở các tầng trên, đặc biệt vào ban đêm, có thể bị chặn đúng lối đi xuống duy nhất.

Thêm vào đó, nhiều gia đình vì lo trộm nên làm lồng sắt kín toàn bộ mặt tiền và ban công, khóa bằng ổ khóa mà chìa để… trong ngăn kéo. Mỗi thứ riêng lẻ đều hợp lý, nhưng cộng lại thì căn nhà thành một chiếc hộp chỉ có một cửa ra.

Tin tốt là những điểm yếu này đều nhìn thấy được và xử lý được, lý tưởng là ngay từ khi bố trí công năng nhà phố nhiều tầng.

1. Lối thoát: luôn có một đường ra thứ hai

Nguyên tắc dễ nhớ: mỗi tầng có người ngủ nên có một đường ra không đi qua cầu thang chính, hoặc ít nhất có một chỗ an toàn để chờ cứu hộ.

• Ban công, lô gia mặt tiền: nếu làm lồng sắt, nên có một ô cửa mở được từ bên trong bằng chốt hoặc khóa không cần chìa.
• Sân thượng: cửa lên sân thượng không khóa chết; tránh chất đồ chặn lối. Sân thượng thông sang nhà bên cạnh là một lối thoát có giá trị — nên trao đổi với hàng xóm.
• Cửa chính tầng một: có cách mở nhanh từ bên trong trong bóng tối, không phụ thuộc vào việc tìm chìa khóa.
• Cả nhà biết đường: người già, trẻ nhỏ, người giúp việc đều nên biết lối thoát thứ hai nằm ở đâu và mở bằng cách nào.

Những hạng mục như lồng sắt, mái che ban công làm thay đổi mặt ngoài căn nhà. Trong khu đô thị quy hoạch đồng bộ, trước khi làm hãy hỏi ban quản lý — xem thêm quy định xây dựng và cải tạo nhà phố trong khu đô thị.

2. Hệ thống điện: nguồn gốc của nhiều sự cố

Nhà phố nhiều tầng thường dùng nhiều thiết bị cùng lúc: điều hòa từng phòng, bình nóng lạnh, bếp từ, máy giặt, cộng thêm thiết bị kinh doanh ở tầng một. Tải điện lớn, dây đi dài — nếu làm cẩu thả thì đây là chỗ dễ phát sinh sự cố nhất.

• Chia mạch theo tầng và theo nhóm thiết bị (chiếu sáng, ổ cắm, điều hòa, bếp), mỗi mạch có thiết bị đóng cắt riêng để khi có chuyện chỉ ngắt đúng chỗ.
• Có thiết bị chống giật và ngắt khi quá tải ở tủ điện tổng và các mạch khu ướt (nhà tắm, bếp, máy giặt).
• Tách riêng mạch khu kinh doanh ở tầng một nếu cho thuê hoặc tự kinh doanh, để công tơ, tải và trách nhiệm rõ ràng.
• Không câu nối tạm, không dùng ổ cắm kéo dài nối tiếp nhau cho thiết bị công suất lớn.
• Sạc xe điện, xe máy điện: bố trí ổ cắm riêng, ở nơi thoáng, không sạc qua đêm ngay chân cầu thang.

Khi nhận nhà, hãy yêu cầu xem sơ đồ tủ điện và thử từng aptomat. Phần kiểm tra này nằm trong danh sách ở bài kinh nghiệm nhận bàn giao nhà.

3. Báo khói, bình chữa cháy và những thiết bị nhỏ đáng tiền

Khói nguy hiểm hơn lửa ở chỗ nó lan nhanh và đến trước khi người ngủ kịp nhận ra. Vì vậy thiết bị báo sớm quan trọng không kém thiết bị dập lửa.

Thiết bị	Đặt ở đâu	Lưu ý
Đầu báo khói độc lập	Mỗi tầng, trên trần gần cầu thang và hành lang phòng ngủ	Thử nút kiểm tra định kỳ, thay pin theo hướng dẫn nhà sản xuất
Báo khói/báo nhiệt khu bếp	Gần bếp nhưng không ngay trên bếp	Đặt sai chỗ dễ báo nhầm do hơi nấu nướng
Bình chữa cháy xách tay	Mỗi tầng, gần cầu thang, nơi dễ lấy	Chọn loại phù hợp cho gia đình, xem hạn và áp suất định kỳ
Chăn chữa cháy	Treo cạnh bếp	Dùng cho chảo dầu bắt lửa — tuyệt đối không dội nước
Đèn chiếu sáng sự cố	Lồng cầu thang	Tự sáng khi mất điện, giúp tìm đường khi có khói
Mặt nạ lọc khói	Trong phòng ngủ các tầng trên	Hỗ trợ thêm thời gian thoát, không thay cho việc thoát sớm

Chủng loại, số lượng và cách lắp cụ thể nên hỏi đơn vị cung cấp thiết bị phòng cháy có chuyên môn, vì mỗi căn nhà có bố trí khác nhau.

4. Tầng một kinh doanh: tách "cửa hàng" khỏi "nhà ở"

Mô hình tầng dưới kinh doanh, tầng trên để ở rất phổ biến với nhà phố. Để an toàn, nên coi tầng một là một khu riêng:

1. Hàng hóa dễ cháy (vải, giấy, nhựa, bao bì) không chất sát chân cầu thang hay chặn cửa ra.
2. Để xe máy ở vị trí không chắn lối đi xuống, hạn chế đổ đầy xăng rồi để trong nhà qua đêm.
3. Có cửa ngăn giữa khu kinh doanh và cầu thang lên khu ở nếu điều kiện cho phép, giúp hạn chế khói lan lên trên.
4. Hợp đồng cho thuê nên ghi rõ loại hình kinh doanh, trách nhiệm về an toàn điện và phòng cháy của bên thuê.

Một số ngành nghề kinh doanh có yêu cầu riêng về phòng cháy; trước khi mở cửa hàng hoặc cho thuê, hãy hỏi cơ quan quản lý địa phương về điều kiện áp dụng cho ngành nghề đó.

5. An ninh: chắc chắn nhưng không tự nhốt mình

Nhà phố trong khu đô thị có bảo vệ, camera khu vực thường an toàn hơn nhà lẻ, nhưng mỗi gia đình vẫn nên có lớp bảo vệ riêng. Điểm cần nhớ là mọi giải pháp an ninh phải mở được nhanh từ bên trong.

• Khóa cửa chính: khóa chắc chắn, có thể dùng khóa điện tử kèm cách mở cơ khí từ bên trong khi mất điện.
• Lồng sắt, khung bảo vệ: ưu tiên loại có ô mở được bằng chốt bên trong thay vì hàn kín toàn bộ.
• Camera: quay cửa ra vào, khu để xe, lối lên sân thượng; tránh góc quay sang nhà hàng xóm để giữ quan hệ và quyền riêng tư.
• Chiếu sáng ngoài nhà: đèn cảm biến chuyển động ở cửa trước và sân sau rẻ mà hiệu quả răn đe.
• Thói quen: không để chìa khóa dự phòng ở chỗ dễ đoán, đóng cửa sân thượng khi cả nhà đi vắng dài ngày.

6. Nhà có trẻ nhỏ và người cao tuổi

Nhà nhiều tầng thì cầu thang, lan can và ban công là những chỗ cần để ý nhất với trẻ nhỏ. Lan can nên có khe hở hẹp, không có thanh ngang để trẻ trèo; cửa ban công có chốt cao ngoài tầm với của trẻ nhưng người lớn vẫn mở được nhanh. Với ông bà, nên bố trí phòng ở tầng thấp, cầu thang có tay vịn hai bên và đèn cầu thang bật được từ cả đầu trên lẫn đầu dưới. Bài chọn nhà phố cho gia đình trẻ có con nhỏ có thêm nhiều gợi ý về phần này.

Checklist theo từng giai đoạn

Giai đoạn	Việc nên làm
Chọn căn, bố trí công năng	Xác định lối thoát thứ hai của từng tầng; phòng ông bà ở tầng thấp; khu bếp và khu để xe không nằm chắn chân cầu thang
Hoàn thiện	Chia mạch điện theo tầng, có thiết bị chống giật và ngắt quá tải; chừa vị trí báo khói, đèn sự cố; lồng sắt có ô mở từ bên trong
Nhận nhà	Thử từng aptomat, xem sơ đồ tủ điện, kiểm tra cửa sân thượng và cửa ban công mở được dễ dàng
Khi đã ở	Thử báo khói định kỳ, xem hạn bình chữa cháy, không chất đồ ở lối thoát, cả nhà cùng biết đường ra thứ hai

Phần lớn những việc trên không tốn nhiều tiền nếu tính từ đầu; khoản chi cho thiết bị điện và an toàn có thể gộp vào dự trù ở bài chi phí hoàn thiện nội thất nhà phố. Điều khó nhất thường là giữ thói quen — một cánh cửa sân thượng bị khóa "tạm" đôi khi thành khóa luôn nhiều năm.

Câu hỏi thường gặp